Drop Down MenusCSS Drop Down MenuPure CSS Dropdown Menu

Άγιος Παναγής Μπασιάς

Άγιος Παναγής Μπασιάς
Ο Άγιος Παναγής τιμάται ιδιαιτέρως στην Ενορία μας. Στο Ναό μας φυλάσσεται τεμάχιον του χαριτοβρύτου του Λειψάνου το οποίο για μας αποτελεί ιδιαίτερη ευλογία.

Συναξάριον


Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΜΑΣ κ.κ. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ

Πρόγραμμα συναντήσεων Κατηχητικών Ομάδων 2018-2019

Πρόγραμμα συναντήσεων Κατηχητικών Ομάδων 2018-2019
Καντε κλικ στη φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Κάθε Δευτέρα τελούμε Ι.Παράκληση στην Παναγία την Γοργοϋπήκοον, υπέρ υγείας πάντων των αδελφών ημών

Κάθε Δευτέρα τελούμε Ι.Παράκληση στην Παναγία την Γοργοϋπήκοον, υπέρ υγείας πάντων των αδελφών ημών
Καντε κλικ στην Εικόνα για να εμφανισθεί το θέμα

Ψάχνοντας το Αρχείο

Βοήθησε και συ να αποπερατωθεί ο Ναός του Αγίου Αντωνίου

Βοήθησε και συ να αποπερατωθεί ο Ναός του Αγίου Αντωνίου
Καντε κλικ στην φωτογραφία για να ενημερωθείτε σχετικά με την πορεία των εργασιών

Φωτογραφικό λεύκωμα Ιερού Ναού

Φωτογραφικό λεύκωμα Ιερού Ναού
Καντε κλικ στην φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Αγία Γραφή

Αγία Γραφή
Καντε κλικ στο βιβλίο και διαβάστε

Τοπική Αγιολογία

Τοπική Αγιολογία
Καντε κλικ στην εικόνα και γνωρίστε τους Αγίους μας

Πώς θα βρείτε το Ναό μας

Συμβουλές πριν από την Εξομολόγηση και τη Θεία Κοινωνία

Συμβουλές πριν από την Εξομολόγηση και τη Θεία Κοινωνία
Καντε κλικ στην φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Πριν τον Γάμο...

Πριν τον Γάμο...
Καντε κλικ στην φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Δυο λόγια για τη βάπτιση του παιδιού σας

Δυο λόγια για τη βάπτιση του παιδιού σας
Καντε κλικ στην φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Χαιρετισμοί προς την Υπεραγία Θεοτόκο

Χαιρετισμοί προς την Υπεραγία Θεοτόκο
Καντε κλικ στην εικόνα της Παναγίας και διαβάστε τους

Ασματική Ακολουθία Οσίου Πατρός Αντωνίου του Μεγάλου

Ασματική Ακολουθία Οσίου Πατρός Αντωνίου του Μεγάλου
Καντε κλικ στην εικόνα για να την κατεβάσετε

Ασματική Ακολουθία Αγίου Ιερομάρτυρος Χαραλάμπους

Ασματική Ακολουθία Αγίου Ιερομάρτυρος Χαραλάμπους
Καντε κλικ στην εικόνα για να την κατεβάσετε

Ακολουθία της Θείας Μεταλήψεως

Ακολουθία της Θείας Μεταλήψεως
Καντε κλικ στην φωτογραφία και διαβάστε

Η Ακολουθία του Μικρού Αποδείπνου από την Ι.Μ. Ομπλού

Η Ακολουθία του Μικρού Αποδείπνου από την Ι.Μ. Ομπλού
Καντε κλικ στην εικόνα για να δείτε το Video

συνταγή για Πρόσφορο

συνταγή για Πρόσφορο
Καντε κλικ στο πρόσφορο και διαβάστε

Πότε και πώς νηστεύομε;

Πότε και πώς νηστεύομε;
Καντε κλικ στην φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Το σημείο του Σταυρού

Το σημείο του Σταυρού
Καντε κλικ στην φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Κράτα ζωντανή τη καρδιά σου στην Αγάπη !!!

Κράτα ζωντανή τη καρδιά σου στην Αγάπη !!!
Το σύνθημα της Κατηχητικής χρονιάς 2018 - 2019 στην Ενορία μας

Αρχειοθήκη ιστολογίου

«έκλαιγα γιὰ μέρες όταν είδα τὴ φωτογραφία»

«έκλαιγα γιὰ μέρες όταν είδα τὴ φωτογραφία»
Καντε κλικ στην φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Το banner μας

Το banner μας
Καντε κλικ στην φωτογραφία για να δείτε σχετικές οδηγίες αντιγραφής

προβολές σελίδος

Κυνήγι ερωτήσεων στα θρησκευτικά

Κυνήγι ερωτήσεων στα θρησκευτικά
Καντε κλικ στη φωτογραφία και εξασκηθείτε

Blog Archive

Βρες το Τηλέφωνο που ψάχνεις άμεσα

Βρες το Τηλέφωνο που ψάχνεις άμεσα
Καντε κλικ στην φωτογραφία για να βρείτε αυτό που θέλετε

Ο Καιρός

O καιρός σήμερα
Από το Blogger.
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...
Τετάρτη, 29 Μαΐου 2019
Print Friendly Version of this pagePrint Get a PDF version of this webpagePDF


Παναγιώτη Γ. Αντωνόπουλου-Παναγιώτη Κ. Μαγκάφα

Η απόφαση του Μωάμεθ του Β’ να πολιορκήσει την ανοιξη του 1453 την Κωνσταντινούπολη οδήγησε χιλιάδες ανθρώπους από διάφορες φυλές και γένη να ζήσουν το ιστορικό αυτό γεγονός πολεμώντας μέσα και έξω από τα τείχη της πόλης των πόλεων. Είναι γνωστό πως στο στρατό του σουλτάνου εκτός των Οθωμανών υπηρετούσαν Σέρβοι, Ούγγροι, Αλβανοί, ακόμη και Ρώσοι και Έλληνες, οι περισσότεροι χριστιανοί στο θρήσκευμα. Αντίστοιχα οι υπερασπιστές της Πόλεως δεν ήσαν μόνο Βυζαντινοί, αλλά και ένας αριθμός Δυτικών, Ιταλών περισσότερο, και κάποιων Βαλκάνιων, Σέρβων και Ούγγρων κυρίως.

Στο άρθρο αυτό καταβάλλεται προσπάθεια να εξετασθεί συγκριτικά ένας κατά την κρίση μας ενδεικτικός αριθμός γραπτών μαρτυριών ανθρώπων που έζησαν και κατέγραψαν οι ίδιοι τα γεγονότα της πολιορκίας και της αλώσεως . Βασικός στόχος υπήρξε η ανάδειξη των ιδιαιτέρων οπτικών των μαρτυριών αυτών, της διαφορετικότητας τους και των αναπάντεχων ταυτίσεων, τουλάχιστον όσων δεν οφείλονται σε τυχαίους παράγοντες ή κοινώς παραδεκτά γεγονότα.

Αυτόπτες της αλώσεως

Δύο Βυζαντινοί, ο Γεννάδιος (Γεώργιος) Σχολάριος (1405 -1472) και ο Γεώργιος Σφραντζής (1401-1477), ήσαν οι ίδιοι παρόντες στα γεγονότα και έγραψαν για την άλωση. Και οι δύο μας είναι αρκετά γνωστοί. Ο πρώτος ως ηγέτης των ανθενωτικών της εποχής του και μετέπειτα Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, ο άλλος ως σπουδαίος Βυζαντινός αξιωματούχος. Από την πλευρά των λαών της Βαλκανικής και της ανατολικής Ευρώπης τα γεγονότα έζησαν από κοντά ο Μιχαήλ Κωνσταντίνοβιτς από την Οστρόβιτσα της Σερβίας, ο οποίος και έγραψε μια σύντομη αφήγηση για την άλωση της Πόλης, και ο Ρώσος Νέστορας Ισκενδέρης. Και οι δύο συνέβη να υπηρετούν στο στρατό του σουλτάνου.

Περισσότεροι αριθμητικά είναι οι Δυτικοί αυτόπτες μάρτύρες που κατέγραψαν τα γεγονότα της αλώσεως. Ο Βενετός ευπατρίδης Νικολό Μπάρμπαρο (Nicolo Barbaro) έφτασε στην Κωνσταντινούπολη, ως ναυτικός ιατρός σε μια βενετική γαλέρα, λίγο πριν αρχίσει η πολιορκία της από τους Οθωμανούς. Στο Ημερολόγιό του καταγράφει καθημερινά και με μεγάλη χρονολογική ακρίβεια σχεδόν όλες τις εξελίξεις. Ιταλός ήταν και ο Γενουάτης potest à της αυτόνομης πόλης του Γαλατά στο Πέραν. Ο Angelo Giovanni Lomellino λίγες ημέρες μετά την άλωση της Πόλεως συνέταξε μιαν έκθεση προς την γενουατική κυβέρνηση, απ’ όπου αντλούμε πληροφορίες για την παράδοση του Γαλατά στους Οθωμανούς, αλλά και για την πτώση της Πόλεως. Επίσης Γενουάτης στην καταγωγή ήταν ο Λατίνος αρχιεπίσκοπος της Μυτιλήνης Λεονάρδος, ο οποίος γεννήθηκε το 1395/6 στη Χίο. Στις 16 Αυγούστουτου 1453 ο Λεονάρδος απηύθυνε στα λατινικά μιαν επιστολή στον Πάπα Νικόλαο V, όπου με τρόπο ψυχρό αλλά λεπτομερή καταγράφει τα γενόμενα στην Κωνσταντινούπολη. Με αφορμή την άλωση έγραψε τέσσαρες επιστολές στα λατινικά και ο Καρδινάλιος Ισίδωρος, δύο προς τον Πάπα Νικόλαο V, μία προς τον συμπατριώτη του Καρδινάλιο Βησσαρίωνα και μία προς το χριστεπώνυμον πλήρωμα. Ο Ισίδωρος, Βυζαντινός και ο ίδιος, είχε έρθει στην Κωνσταντινούπολη περί τα τέλη Οκτωβρίου του 1452 προκειμένου να παραστεί ως παπικός λεγάτος στην ενωτική λειτουργία που θα ελάμβανε χώρα στις 12 Δεκεμβρίου στην Αγία Σοφία. Ήσσονος σημασίας ιστορικές αφηγήσεις μας έχουν αφήσει πέντε ακόμη Δυτικοί, μάρτυρες οι ίδιοι των γεγονότων, ο ηγούμενος της Μονής των Φραγκισκανών μοναχών στην Κωνσταντινούπολη, ο Φλωρεντινός στρατιωτικός Telaldi, οι Γενουάτες Modaldo και Cristoforo Richerio, καθώς και ο λόγιος της Μπρέσια Umbertino Pusculus.

Πολύ λίγο χρήσιμες μας είναι οι μαρτυρίες των Οθωμανών. Τόσο ο Ασίκ Πασαζαντέ, όσο και οι Τουρσούν Μπέη και Νεσρή, στις αφηγήσεις τους παρουσιάζουν επιγραμματικά την πολιορκία και την άλωση. Βρίσκουν περισσότερο ενδιαφέρον στην περιγραφή του πολιτικού κλίματος στην αυλή του σουλτάνου και των ραδιουργιών διαφόρων Οθωμανών αξιωματούχων.

Από τις μαρτυρίες αυτοπτών που κατεγράφησαν έως αυτού του σημείου κάποιες παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον ιστορικό της πολιορκίας. Έτσι, η…επί τη αλώσει της Πόλεως και τη παραιτήσει της αρχιερωσύνης επιστολή του Σχολαρίου, που προσεγγίζει τα γεγονότα με θεολογίζουσα διάθεση, το σύντομο και γενικόλογο έργο του Μιχαήλ Κωνσταντίνοβιτς, η απολογητική αναφορά του Angelo Giovanni Lomellino και οι πολύ σύντομες, αν και γραμμένες με σοβαρότητα, επιστολές του Καρδιναλίου Ισιδώρου δεν θα μας απασχολήσουν εδώ. Αντίθετα θα εξετάσουμε το Χρονικόν του Σφραντζή, που ως μαρτυρία ανθρώπου ο οποίος έζησε τα γεγονότα δίπλα στον τελευταίο αυτοκράτορα είναι πολύτιμο, το έργο του Νέστορος Ισκενδέρη, που μας δίνει μια πιο αντιπροσωπευτική εικόνα των ανθρώπων που βρέθηκαν ακούσια με το μέρος των επιτιθεμένων, το ημερολόγιο του Νικολό Μπάρμπαρο, που αποτελεί την εκτενέστερη και πλέον αντικειμενική δυτική μαρτυρία της πολιορκίας, και βεβαίως την επιστολή του ιδιόρρυθμου Λεονάρδου του Χίου, που είναι πολύτιμη διότι μας δίδει την οπτική γωνία ενός σκληρού παπικού αρχιερέα αρκετά ψυχρού προς το σχισματικό Βυζάντιο.

Το Ρωσικό Χρονικό

Το σλαβικό χρονικό, που έγινε γνωστό ως Ρωσικό Χρονικό, αποδόθηκε σε κάποιον Νέστορα Ισκενδέρη (Nestor Iskander ή Iskender), του οποίου η ύπαρξη ως ιστορικού προσώπου αμφισβητήθηκε έντονα. Στον κολοφώνα του παλαιοτέρου χειρογράφου του Ρωσικού Χρονικού, στον κωδ. αρ. 773 της Λαύρας του Αγίου Σεργίου στη Ρωσία, που χρονολογείται στις αρχές του ΙΣΤ’ αιώνα, υπάρχει μικρό βιογραφικό σημείωμα του συγγραφέα. Αν το σημείωμα αυτό ισχύει, τότε ο συγγραφέας του λεγομένου Ρωσικού Χρονικού ήταν κάποιος χριστιανός ρωσικής πιθανόν καταγωγής, που κατά δήλωσή του τον είχαν απαγάγει σε μικρή ηλικία οι Οθωμανοί και τον εξισλάμισαν παρά τη θέλησή του .

Ο Νέστορας Ισκενδέρης υπηρέτησε στο στράτευμα του σουλτάνου ως μωαμεθανός και έλαβε μέρος σε πολλές εκστρατείες και στην πολιορκία της Πόλης. Έννοια του ήταν να αποφεύγει να λαμβάνει μέρος στις φονικές μάχες μεταχειριζόμενος διάφορα τεχνάσματα. Σκοπός του ήταν να αποφύγει το θάνατο και να βρει μελλοντικά την ευκαιρία να γίνει και πάλι χριστιανός. Φαίνεται πως την επιδίωξή του αυτή κάποτε την έκανε πράξη και διέφυγε προς τη Ρωσία, όπου και κυκλοφορήθηκε η αφήγησή του. Ο Ισκενδέρης, όπως ο ίδιος λέει, κρυφοσημείωνε από το σουλτανικό στρατόπεδο τα τεκταινόμενα περί την Πόλη και μετά την άλωση είχε την ευκαιρία να εμπλουτίσει τις σημειώσεις του και με πληροφορίες από πρώην υπερασπιστές της που είχαν επιβιώσει.

Το Ρωσικό Χρονικό του Νέστορα Ισκενδέρη είναι ένα αρκετά εκτενές κέιμενο. Σκοπός του είναι να καταγράψει τα της πολιορκίας και της αλώσεως. Στην αρχή μας παρουσιάζει την ιστορία της ίδρυσης της Κωνσταντινουπόλεως από τον Μέγα Κωνσταντίνο και στη συνέχεια αρχίζει η λεπτομερής περιγραφή της πολιορκίας και κυρίως των μαχών και των εφόδων. Περιγράφονται τα τραγικά γεγονότα της αλώσεως και οι λεηλασίες που ακολούθησαν, κατόπιν η είσοδος του Μωάμεθ στην Πόλη, η μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε ισλαμικό τέμενος και η τύχη του νεκρού του τελευταίου αυτοκράτορα. Η αφήγηση κλείνει με την παράθεση χρησμών για την ανάκτηση της Πόλεως και το διωγμό των Οθωμανών και με το σύντομο βιογραφικό σημείωμα του Ισκενδέρη.

Το κείμενο έχει γραφεί στη ρωσική γλώσσα της εποχής του και πρέπει να υπέστη λόγια επεξεργασία περί το 1480. Ελληνικές και τουρκικές λέξεις ή φράσεις απαντούν ωστόσο στο κείμενο, που έχει γραφεί γενικότερα σε ύφος απλοϊκό. Ο Ισκενδέρης μας παρουσιάζει τα γεγονότα τοποθετημένα σε χρονολογική σειρά, που όμως δεν φαίνεται να είναι ικανοποιητικά ακριβής. Από το βιογραφικό σημείωμα στο τέλος του έργου του φαίνεται πως κρατούσε κάθε μέρα σημειώσεις στις οποίες αργότερα έδωσε τη μορφή ενιαίου κειμένου.

Ο ίδιος ο Ισκενδέρης φαίνεται πως είναι πιστός χριστιανός και έχει φόβον Θεού. Στο πολλές φορές αινιγματικό κείμενό του παραθέτει συνεχώς από την αρχή χρησμούς και θρύλους. Ο Μέγας Κωνσταντίνος στην ίδρυση της Κωνσταντινουπόλεως βλέπει έναν αετό να συμπλέκεται με ένα φίδι και οι σοφοί της αυτοκρατορίας του εξηγούν το σημείο. Ακόμη κατά τη διάρκεια της πολιορκίας αναφέρονται δύο αρνητικά για τους Βυζαντινούς σημεία. Στις 24 Μάίου μεγάλη πύρινη φλόγα βγαίνει από τα παράθυρα του τρούλου της Αγίας Σοφίας και ανεβαίνει για να χαθεί στους ουρανούς. Και την τελευταία νύχτα ζοφερό σκοτάδι σκεπάζει την Πόλη και για πολύ ώρα βρέχει μεγάλες κατακόκκινες στάλες βροχής. Ακόμη στο τέλος του κειμένου γίνεται ικανή αναφορά στους χρησμούς για το ξανθό γένος, που θα απαλλάξει την Πόλη από τους άπιστους.

Η αφήγηση του Ισκενδέρη είναι πολύ ζωντανή. Οι περιγραφές των συγκρούσεων θυμίζουν σε πολλά σημεία τις στερεότυπα επαναλαμβανόμενες ομηρικές περιγραφές μαχών, ενώ παρουσιάζονται ήρωες και των δύο πλευρών. Ιδιαίτερο θαυμασμό είναι εμφανές πως τρέφει ο συγγραφέας για τον Ιουστινιάνη. Ενώ ως φανταστικοί πρωταγωνιστές των εντός της Πόλεως διαδραματιζομένων φαίνονται στο κείμενο ένας Πατριάρχης καθώς και μία αυτοκράτειρα. Κατά τα άλλα η δραματική περιγραφή του Ισκενδέρη εμπλουτίζεται από ολόκληρες προσευχές και θρήνους του αυτοκράτορα, των αξιωματούχων, του Πατριάρχη και του κλήρου, της αυτοκράτειρας και των γυναικών της αυλής, των κατοίκων της Πόλεως, που παρουσιάζονται αντιθετικά με τις προσευχές των Οθωμανών. Επιπλέον συναισθηματικά φορτισμένη είναι η περιγραφή της εισόδου του σουλτάνου στην Αγία Σοφία και η εύρεση της κεφαλής του νεκρού αυτοκράτορα.

Ο Ισκενδέρης αναφέρει και περιγράφει στο έργο του τις πολιορκητικές μηχανές των Οθωμανών και κυρίως την ουγγρική μπομπάρδα. Αναφέρεται συγκεκριμένα σε κανόνια. Υπονοεί πως αντίστοιχα μικρότερα κανόνια διέθεταν και οι Βυζαντινοί. Όμως προς έκπληξη του αναγνώστη δεν αναφέρει τίποτε για τη διάβαση των πλοίων του σουλτάνου μέσω του Γαλατά από το Βόσπορο στον Κεράτιο. Σαφώς το Ρωσικό Χρονικό δεν μπορεί να αποτελέσει πηγή αξιόπιστη για τα εντός της Πόλεως. Αποτελεί όμως πηγή εν πολλοίς πολύτιμη για το οθωμανικό στρατόπεδο, με τις τόσες λεπτομέρειες που μας παραδίδει για τις θέσεις του στρατεύματος, τον οπλισμό, τις εφόδους και το κλίμα που επικρατούσε στις τάξεις των επιτιθεμένων.

Το Χρονικόν του Σφραντζή

Ο Γεώργιος Σφραντζής γεννήθηκε στην Πόλη στις 30 Απριλίου του 1401. Διετέλεσε γραμματεύς του Μανουήλ Β ‘ και έπειτα σύμβουλος του Κωνσταντίνου Δράγαση -Παλαιολόγου, με τον οποίο υπήρξε και φίλος. Από το έργο του φαίνεται πως δεν ευνοούσε την Ένωση των Εκκλησιών, ωστόσο υποστήριξε πιστά την πολιτική των αυτοκρατόρων των οποίων υπήρξε σύμβουλος. Μετά την άλωση αιχμαλωτίσθηκε μαζί με την οικογένειά του από τους Οθωμανούς και με δυσκολία απελευθερώθηκε. Κατέφυγε στην Πελοπόννησο και μετά το 1460 αναχώρησε με το δεσπότη Θωμά Παλαιολόγο για την Κέρκυρα. Εκεί μένει και το 1468 κήρεται μοναχός Γρηγόριος. Πεθαίνει μετά το 1477, οπότε και τελειώνει η αφήγηση του χρονικού του. Το ιστορικό έργο του καλύπτει τα τελευταία χρόνια του Βυζαντίου και τα χρόνια αμέσως μετά την άλωση . Το χρονικό του Γεωργίου Σφραντζή μας παραδόθηκε σε δύο μορφές, το Chronikon Minus και το Chronikon Majus. Στο Chronikon Minus ο Σφραντζής αφηγείται ουσιαστικά με συντομία τη ζωή του, δηλαδή το χρονικό διάστημα από το 1413 ως το 1477. To Chronikon Majus, πολύ μεγαλύτερο σε έκταση από το Minus, είναι ουσιαστικά το ιστορικό του οίκου των Παλαιολόγων. Η έρευνα απέδειξε ότι το Majus είναι σε πολύ μεγάλο βαθμό προϊόν νόθευσης κυρίως από το μητροπολίτη Μονεμβασίας Μακάριο Μελισσηνό (μέσα ΙΣΤ’-αρχές ΙΖ’αι.), αλλά και από άλλους . Έτσι μετά βεβαιότητος μπορούμε να αποδώσουμε στο Σφραντζή μόνο το χρονικό Minus.

Στο Minus τα ιστορικά της αλώσεως περιγράφονται πολύ συνοπτικά και σε γλώσσα πολύ κοντά στη δημώδη ελληνική της εποχής. Το ύφος είναι εύκολο και χωρίς ιδιαίτερες αξιώσεις. Ο Σφραντζής αναφέρεται αρχικά στις προετοιμασίες του σουλτάνου και στην έναρξη της πολιορκίας και απαριθμεί τις δυνάμεις των αντιπάλων. Έπειτα αναφέρεται απευθείας στα γεγονότα της αλώσεως και του θανάτου του αυτοκράτορα, καθώς ακροθιγώς και στις προσωπικές του περιπέτειες. Ακολουθεί ένα εκτενέστερο τμήμα της αφήγησης, όπου ο Σφραντζής ερευνά τα αίτια της αλώσεως και στοιχειοθετεί κατηγορείες κατά παλαιών συμμάχων της αυτοκρατορίας. Τις των Χριστιανών ή τάχα του βασιλέως της Τραπεζούντος ή των Βλάχων ή των Ιβήρων απέστειλαν ένα οβολόν ή ένα άνθρωπον εις βοήθειαν ή φανερώς ή κρυφίως; διερωτάται κάπου χαρακτηριστικά. Τέλος ο Σφραντζής αναφέρεται στις απέλπιδες προσπάθειες του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου από την ημέρα που ανέβηκε στο θρόνο προκειμένου να αποτραπεί το χειρότερο.

Φαίνεται πως ο Σφραντζής, παρά τις υψηλές ευθύνες που συνεπαγόταν η θέση του, έβρισκε το χρόνο να κρατά σημειώσεις κατά τη διάρκεια της πολιορκίας, τις οποίες πιθανόν έχασε όταν αιχμαλωτίσθηκε. Έτσι εξηγείται το γεγονός ότι το έργο του δεν διακρίνεται από εξαιρετική χρονολογική ακρίβεια. Ως αυλικός έχει και αυτός τις προσωπικές προκαταλήψεις του και τρέφει εμφανώς αντιπάθειες, όπως για παράδειγμα για το πρόσωπο του Μέγα Δούκα Λουκά Νοταρά. Ο Σφραντζής επιμένει ιδιαίτερα στην καταγραφή του ρόλου και της πολιτικής του τελευταίου αυτοκράτορα, ενώ γενικά το κείμενό του χαρακτηρίζεται από απόλυτο σεβασμό στη μνήμη του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, αλλά και από παράπονο για την κατάληξη των γεγονότων. Κατά τα λοιπά η αφήγησή του μπορεί να χαρακτηρισθεί τίμια, αρκετά ζωντανή και πειστική.

Το Ημερολόγιο του Νικολό Μπάρμπαρο

Ο Νικολό Μπάρμπαρο κατέγραψε τα ιστορικά της αλώσεως στο Ημερολόγιό του, το οποίο μας παραδίδεται επεξεργασμένο από τον ίδιο μετά την άλωση υπό τον τίτλο Giornale dell ‘ assedio di Costantinopoli ‘ . To κείμενο, που είναι αρκετά εκτενές, είναι γραμμένο στη βενετική διάλεκτο της εποχής . Στο έργο απαντούν συχνά και λέξεις ελληνικές ή τουρκικές. Το γλωσσικό ύφος είναι απλό και οι εικόνες αρκετά ζωντανές. Ο Νικολό Μπάρμπαρο κρατούσε λεπτομερείς σημειώσεις σχεδόν μέρα παρά μέρα και έτσι είναι αρκετά ακριβής στις ημερομηνίες που μας παραδίδει. Στο κείμενό του τα αφορώντα στην πολιορκία αρχίζουν με τις προετοιμασίες των δύο μερών και συ νεχίζονται με την περιγραφή της έναρξης των πρώτων αψιμαχιών, των μαχών και των εφόδων. Η άλωση δίδεται επιγραμματικά, ενώ αναφέρονται αρκετά για τις μετά την άλωση βιαιότητες και την προσπάθεια των Δυτικών και δη των Βενετών να δι αφύγουν. Το Ημερολόγιο κλείνει με ένα σημείωμα του συγγραφέα με στοιχειώδεις πληροφορίες για τον ίδιο και για το έργο του και δύο παραγράφους με πληροφορίες για κάποια γεγονότα μετά την άλωση, όπως την τραγική κατάληξη ενός gran baron greco – μάλλον του Λουκά Νοταρά.

Ο Μπάρμπαρο φωτίζει ιδιαίτερα στην περιγραφή του τα όσα διαδραματίστηκαν στη θάλασσα. Περιγράφει με λεπτομέρεια τις κινήσεις των αντιπάλων στόλων, την άλυσο (cadena) που έφραζε την είσοδο του Κερατίου, τη διαπεραίωση τμήματος του οθωμανικού στόλου από το Βόσπορο στον Κεράτιο. Ακόμη αναφέρεται εκτενώς στα κανόνια του στρατού του σουλτάνου, στους συνεχείς βομβαρδισμούς της Πόλης και, όπως είναι φυσικό, στη μεγάλη και εντυπωσιακή μπομπάρδα (bombarda grossa) ιδιαιτέρως. Μεγάλο μέρος στης αφήγησής του αφιερώνει ο Μπάρμπαρο στους Δυτικούς υπερασπιστές της Πόλεως, στην έλευση του άρχοντα Ιουστινιάνη (Zuan Zustignan Zenovexe), στις θέσεις που ανέλαβαν να υπερασπισθούν οι Βενετοί ευγενείς, στο φόβο που ένοιωθαν όλοι οι Δυτικοί για τα πλοία τους (una gran paura [per] la nostra armada), αλλά και αντιμετωπίζοντας τους άγριους γενίτσαρους (janissari), καθώς επίσης και στις προσπάθειες των Δυτικών να διαφύγουν μετά την άλωση.

Σε αρκετά σημεία φαίνεται η αντιπάθεια του Μπάρμπαρο για τους Γενουάτες. Χα ρακτηριστικά τους αποκαλεί i Zenovexi de Pera, nemigi de la fede cristiana και i maledetti Zenovexi de Pera rebeli de la fede cristiana. Ενδιαφέρουσες είναι και οι προσφωνήσεις των δύο πρωταγωνιστών της πολιορκίας. Ο σουλτάνος αποκαλείται με κάποια ειρωνία signor Turco ή απαξιωτικά perfido Turco και Turco pagan, ενώ ο Βυζαντινός αυτοκράτορας serenissimo imperador Constantin. Και ο Μπάρμπαρο, όπως και όλες οι πηγές για την άλωση, αναφέρεται σε μεγάλο αριθμό προφητειών (profetie), αλλά και σε ένα θαυμαστό σημείο της σελήνης (mirabel segnal in zielo), καθώς βεβαίως και στις προσευχές και των δύο πλευρών: Μα lor pagani tuto el zorno e tuta la notte non fexe mai altro che pregar el suo Macometo και e nui cristiani, tuto el di e la note, pregavemo Dio con la sua mare Madona santa Maria e tuti santi e sante che xe in cielo.

Η επιστολή του Λεονάρδου της Χίου

Πολύτιμη ως μαρτυρία είναι και η επιστολή του Λεονάρδου του Χίου (1395/6-1459). Είναι ένα αρκετά μεγάλο και μεστό κείμενο, γραμμένο με πυκνότητα και δομή στη λατινική γλώσσα που χρησιμοποιούσε η ρωμαιοκαθολική Εκκλησία τότε. Στην επιστολή ο Λεονάρδος απευθύνεται στον Πάπα Νικόλαο V (ad beatissimum dominum nostrum Nicolaum papam quintum). Αρχικά εξηγεί τους λόγους που τον ώθησαν να συγγραφεί αυτή την επιστολή. Ακολούθως παραθέτει κάποια επικριτικά σχόλια για τους βασικότερους πρωταγωνιστές των γεγονότων με βάση τη συμπεριφορά τους στο ζήτημα της Ενώσεως των Εκκλησιών (unione Graecorum), για το οποίο άλλωστε είχε και ο ίδιος βρεθεί κατά τις κρίσιμες εκείνες στιγμές στην Κωνσταντινούπολη. Το τμήμα της επιστολής όπου περιγράφονται με πλήθος λεπτομέρειες τα γεγονότα είναι και το μεγαλύτερο. Η επιστολή κλείνει με την περιγραφή της άλωσης, των λεηλασιών και των πράξεων ιεροσυλίας, την αναφορά στο τραγικό τέλος της οικογένειας του Λουκά Νοταρά και την κατάληξη της πόλεως του Πέραν.

Η επιστολή του Λεονάρδου διαφέρει σαφώς σε αρκετά σημεία από τις άλλες μαρτυρίες αυτοπτών, που εξετάσαμε ως τώρα . Ο Λατίνος αρχιεπίσκοπος της Μυτιλήνης δεν ενδιαφέρεται τόσο για τον ακριβή χρόνο που έλαβε χώρα το κάθε περιστατικό που καταγράφει. Αναφέρει όμως κάποιες ημερομηνίες σημαντικές για τη λειτουργία της αφήγησής του. Ο αναγνώστης δεν συναντά στο κείμενό του τις αναφορές των άλλων σε θρύλους, μύθους ή δεισιδαιμονικές εξηγήσεις ουρανίων σημείων. Αναφέρεται μόνον ένα ουράνιο φαινόμενο, που οι αντιμαχόμενοι το εξέλαβαν ως σημείο. Δεν υπάρχουν συνεχείς και εκτενείς περιγραφές των προσευχών και λιτανειών στην Πόλη. Μόνο μία αναφορά με θαυμασμό στην ευσέβεια των Οθωμανών: Nos tantam religionem admirati και στο παράξενο είδος της προσευχής τους.

Ο Λεονάρδος μας παραδίδει μεγάλο αριθμό ονομάτων μαχητών και από τις δύο πλευρές. Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι Theodorus Caristino, Theophilus Graecus Palaeologo, Chirluca από τους Βυζαντινούς, οι Mauritius Cataneus, Catarinus Contareno, Hieronymus Italianus, Leonardus de Langasco από τους Δυτικούς, οι Zaganus, Calilbasciae, Thuracan από τους Οθωμανούς. Στην επιστολή περιγράφονται με λεπτομέρεια όλα σχεδόν τα γεγονότα, χωρίς να παρατίθενται περιττές, στερεότυπες εκτενείς περιγραφές μαχών ή εφόδων.

Όπως και ο Μπάρμπαρο, έτσι και ο Λεονάρδος αφιερώνει ικανό μέρος της αφήγησής του στα διαδραματιζόμενα στη θάλασσα. Και βεβαίως δεν του διαφεύγει η άλυσος του Κερατίου και οι επιτυχείς επιχειρήσεις των πλοίων των αμυνόμενων ή η διαπεραίωση των πλοίων του σουλτάνου στον Κεράτιο. Παράλληλα αναφέρεται στους βομβαρδισμούς της Πόλης και στην μεγάλη μπομπάρδα, στα λαγούμια που έσκαβαν επιτιθέμενοι και αμυνόμενοι κάτω από τα τείχη της Πόλεως, στις θέσεις που είχαν υπ’ ευθύνη τους οι διάφοροι ευγενείς και, όπως όλοι, στον ηρωισμό του Ιουστινιάνη (Johannes Longus de Justinianorum).

Στο ίδιο κείμενο ο Λεονάρδος δεν διστάζει να επιρρίψει ευθύνες στον Ισίδωρο, τον Γεννάδιο, τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο και τα μέλη της συγκλήτου για την αποτυχία της Ενώσεως των Εκκλησιών. Αναφέρεται με δέος και θαυμασμό στην πολεμική μηχανή και ανδρεία των Οθωμανών και δη των γενιτσάρων (genizari). Παρουσιάζει τους Γενουάτες του Πέραν ως δειλούς. Ψέγει τον Ιουστινιάνη, γιατί επέλεξε έναν κοινό θάνατο λίγο μετά την άλωση, αντί να παραμείνει στη θέση του και να πεθάνει ως ήρωας, και εντέλει αποδίδει κάθε αρνητική εξέλιξη στην ανικανότητα των Βυζαντινών και την οργή του Θεού για τις αμαρτίες τους (Deus misit Mehemet… Christianorum capitalem hostem).

Κωνσταντινούπολη. 550 χρόνια από την άλωση, Γρανάδα 2006, σελ. 41-51

0 σχόλια:

Ακολουθείστε μας στο twitter

Ο Ναός μας εξωτερικά

Κυριακή στην Ενορία - Αφιέρωμα στον Ι.Ν. Αγίων Αντωνίου & Χαραλάμπους εις Κρύα Ιτεών Πατρών

ΕΘΝΙΚΟΣ ΥΜΝΟΣ - Εξωτερικά πλάνα Ναού

Ο ΝΑΟΣ ΜΑΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΑ (παλαιότερο video)

Θείες Λειτουργίες εβδομάδος

Θείες Λειτουργίες εβδομάδος
Κυριακή 15/9, Τρίτη 17/9

Αναζήτηση θεμάτων ιστολογίου

Ο Αγιασμός στα σχολεία της Ενορίας μας

Ο Αγιασμός στα σχολεία της Ενορίας μας
Καντε κλικ στη φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Τρεις πανέμορφες ημέρες στη Μακεδονία με την Ενορία μας! (φωτογραφίες)

Τρεις πανέμορφες ημέρες στη Μακεδονία με την Ενορία μας! (φωτογραφίες)
Καντε κλικ στη φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Tα Εγκώμια της Υπεραγίας Θεοτόκου εις τον Ι. Ν. του Αγίου Αντωνίου στα Κρύα Ιτεών (φωτογραφίες)

Tα Εγκώμια της Υπεραγίας Θεοτόκου εις τον Ι. Ν. του Αγίου Αντωνίου στα Κρύα Ιτεών (φωτογραφίες)
Καντε κλικ στη φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Η Ενορία μας στην Ι.Μ. Αγίας Τριάδος Ακράτας

Η Ενορία μας στην Ι.Μ. Αγίας Τριάδος Ακράτας
Καντε κλικ στη φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Νέες Αγιογραφίες στο Ναό του Αγίου Αντωνίου στα Κρύα Ιτεών (φωτογραφίες)

Νέες Αγιογραφίες στο Ναό του Αγίου Αντωνίου στα Κρύα Ιτεών (φωτογραφίες)
Καντε κλικ στην εικόνα για να εμφανισθεί το θέμα

Η Εορτή του Οσίου Πατρός ημών Παναγή Ιερέως του Μπασιά του εν Κεφαλληνία, στα Κρύα Ιτεών των Πατρών

Η Εορτή του Οσίου Πατρός ημών Παναγή Ιερέως του Μπασιά του εν Κεφαλληνία, στα Κρύα Ιτεών των Πατρών
Καντε κλικ στη φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Η προσκυνηματική μας εκδρομή στην Καλαμάτα (φωτουραφίες)

Η προσκυνηματική μας εκδρομή στην Καλαμάτα (φωτουραφίες)
Καντε κλικ στην φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Η προσκυνηματική μας εκδρομή στο νησί της Κύπρου (φωτογραφίες + videos)

Η προσκυνηματική μας εκδρομή στο νησί της Κύπρου (φωτογραφίες + videos)
Καντε κλικ στη φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Η Λαμπροφόρος ημέρα της Αναστάσεως στην Ενορία μας (φωτογραφίες)

Η Λαμπροφόρος ημέρα της Αναστάσεως στην Ενορία μας (φωτογραφίες)
Καντε κλικ στη φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Η Ενορία μας στη Νέα Μάκρη & στο Μήλεσι Αττικής. Προσκύνημα στους Οσίους Εφραίμ & Πορφύριο (Φωτο)

Η Ενορία μας στη Νέα Μάκρη & στο Μήλεσι Αττικής. Προσκύνημα στους Οσίους Εφραίμ & Πορφύριο (Φωτο)
Καντε κλικ στη φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Η Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως στον Ι.Ν. Αγίου Αντωνίου στα Κρύα Ιτεών (φωτογραφίες+videos)

Η Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως στον Ι.Ν. Αγίου Αντωνίου στα Κρύα Ιτεών  (φωτογραφίες+videos)
Καντε κλικ στη φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Η Εορτή του Ευαγγελισμού της Υπεραγίας Θεοτόκου στον Ιερό Ναό του Αγίου Αντωνίου στα Κρύα Ιτεών

Η Εορτή του Ευαγγελισμού της Υπεραγίας Θεοτόκου στον Ιερό Ναό του Αγίου Αντωνίου στα Κρύα Ιτεών
Καντε κλικ στην εικόνα για να εμφανισθεί το θέμα

Η Ενορία μας στο Μοναστήρι του Ομπλού (φωτογραφίες)

Η Ενορία μας στο Μοναστήρι του Ομπλού (φωτογραφίες)
Καντε κλικ στην φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Η Κυριακή της Ορθοδοξίας στην Ενορία μας (Φωτογραφίες+video) 2019

Η Κυριακή της Ορθοδοξίας στην Ενορία μας (Φωτογραφίες+video) 2019
Καντε κλικ στην εικόνα για να εμφανισθεί το θέμα

Το ημερολόγιό μας για το έτος 2019 (ξεφυλλίστε το)

Το ημερολόγιό μας για το έτος 2019 (ξεφυλλίστε το)
Καντε κλικ στη φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Λαμπρώς εορτάσθη η Μνήμη του Αγίου ενδόξου Ιερομάρτυρος Χαραλάμπους του Θαυματουργού στα Κρύα Ιτεών

Λαμπρώς εορτάσθη η Μνήμη του Αγίου ενδόξου Ιερομάρτυρος Χαραλάμπους του Θαυματουργού στα Κρύα Ιτεών
Καντε κλικ στην φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Η τελετή της κοπής της Ενοριακής Αγιοβασιλόπιτας για το έτος 2019 (φωτογραφίες)

Η τελετή της κοπής της Ενοριακής Αγιοβασιλόπιτας για το έτος 2019 (φωτογραφίες)
Καντε κλικ στην φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Μέ λαμπρότητα ἑορτάσθη ἡ μνήμη τοῦ Ὁσίου πατρός ἡμῶν Ἀντωνίου τοῦ Μεγάλου στήν Ἱ. Μητρόπολη Πατρῶν

Μέ λαμπρότητα ἑορτάσθη ἡ μνήμη τοῦ Ὁσίου πατρός ἡμῶν Ἀντωνίου τοῦ Μεγάλου στήν Ἱ. Μητρόπολη Πατρῶν
Καντε κλικ στην φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Η Εορτή των Θεοφανείων στην Ενορία μας 2019 (φωτογραφίες)

Η Εορτή των Θεοφανείων στην Ενορία μας 2019 (φωτογραφίες)
Καντε κλικ στην φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Από την Εορτή των Χριστουγέννων στην Ενορία μας (φωτογραφίες + video)

Από την Εορτή των Χριστουγέννων στην Ενορία μας (φωτογραφίες + video)
Καντε κλικ στην φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Ετοιμάστηκε η Φάτνη του Ι.Ν. Αγίων Αντωνίου & Χαραλάμπους στα Κρύα Ιτεών

Ετοιμάστηκε η Φάτνη του Ι.Ν. Αγίων Αντωνίου & Χαραλάμπους στα Κρύα Ιτεών
Καντε κλικ στην φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Φιλικός αγώνας ποδοσφαίρου των Κατηχητικών μας Ομάδων με την Ενορία Κοιμ. Θεοτόκου Οβρυάς

Φιλικός αγώνας ποδοσφαίρου των Κατηχητικών μας Ομάδων με την Ενορία Κοιμ. Θεοτόκου Οβρυάς
Καντε κλικ στη φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Εθελοντική αιμοδοσία πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 4 Νοεμβρίου 2018 στην Ενορία μας

Εθελοντική αιμοδοσία πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 4 Νοεμβρίου 2018 στην Ενορία μας
Καντε κλικ στη φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Το προσκύνημά μας στις Ιερές Μονές Παναγίας Ελώνης, και Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, Λουκούς. (φωτογρ

Το προσκύνημά μας στις Ιερές Μονές Παναγίας Ελώνης, και Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, Λουκούς. (φωτογρ
Καντε κλικ στη φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Ο Εορτασμός της Φωτοφόρου Σκέπης της Υπ. Θεοτόκου & η Δοξολογία για την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου

Ο Εορτασμός της Φωτοφόρου Σκέπης της Υπ. Θεοτόκου & η Δοξολογία για την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου
Καντε κλικ στη φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Ξεκίνησαν οι συναντήσεις των νεανικών Κατηχητικών Ομάδων στην Ενορία μας

Ξεκίνησαν οι συναντήσεις των νεανικών Κατηχητικών Ομάδων στην Ενορία μας
Καντε κλικ στην φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Μια υπέροχη προσκυνηματική εκδρομή στο νησί του Αγίου Γερασίμου (φωτογραφίες)

Μια υπέροχη προσκυνηματική εκδρομή στο νησί του Αγίου Γερασίμου (φωτογραφίες)
Καντε κλικ στην φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

H εορτή της παγκοσμίου Υψώσεως του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού στα Κρύα Ιτεών (φωτογραφίες - video)

H εορτή της παγκοσμίου Υψώσεως του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού στα Κρύα Ιτεών (φωτογραφίες - video)
Καντε κλικ στη φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Προσκυνηματική εκδρομή στην Πάρο και στη Νάξο (φωτογραφίες και βίντεο)

Προσκυνηματική εκδρομή στην Πάρο και στη Νάξο (φωτογραφίες και βίντεο)
Καντε κλικ στη φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Στιγμιότυπα από την Ιερά Αγρυπνία επί τη Αποδώσει της Εορτής του Πάσχα

Στιγμιότυπα από την Ιερά Αγρυπνία επί τη Αποδώσει της Εορτής του Πάσχα
Καντε κλικ στη φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Η Ενορία μας στα Άγια Μετέωρα (φωτογραφίες + video)

Η Ενορία μας στα Άγια Μετέωρα (φωτογραφίες + video)
Καντε κλικ στη φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Η Ενορία μας, στη Βουλγαρία (φωτογραφίες)

Η Ενορία μας, στη Βουλγαρία (φωτογραφίες)
Καντε κλικ στη φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Φωτογραφικό υλικό από τη συμμετοχή μας στο συλλαλητήριο της Αθήνας για τη Μακεδονία μας

Φωτογραφικό υλικό από τη συμμετοχή μας στο συλλαλητήριο της Αθήνας για τη Μακεδονία μας
Καντε κλικ στην φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Η Χριστουγεννιάτικη Εκδήλωση των Κατηχητικών μας Ομάδων

Η Χριστουγεννιάτικη Εκδήλωση των Κατηχητικών μας Ομάδων
Καντε κλικ στην φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Το προσκύνημά μας στην Μεγαλόχαρη της Τήνου (φωτογραφίες)

Το προσκύνημά μας στην Μεγαλόχαρη της Τήνου (φωτογραφίες)
Καντε κλικ στην φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Η Ενορία μας στην Ι.Μ. Παναγίας της Κορυφής

Η Ενορία μας στην Ι.Μ. Παναγίας της Κορυφής
Καντε κλικ στην εικόνα για να εμφανισθεί το θέμα

Φωτογραφικά στιγμιότυπα από την Προσκυνηματική μας εκδρομή στους Αγίους Τόπους 2017

Φωτογραφικά στιγμιότυπα από την Προσκυνηματική μας εκδρομή στους Αγίους Τόπους 2017
Καντε κλικ στην φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Εκδρομή των Κατηχητικών μας ομάδων στα Καλάβρυτα

Εκδρομή των Κατηχητικών μας ομάδων στα Καλάβρυτα
Καντε κλικ στη φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Λαμπρὰ Ἐγκαίνια τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ τοῦ Ἁγίου Ἀντωνίου στὴν περιοχὴ Κρύα Ἰτεῶν Πατρῶν

Λαμπρὰ Ἐγκαίνια τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ τοῦ Ἁγίου Ἀντωνίου στὴν περιοχὴ Κρύα Ἰτεῶν Πατρῶν
Καντε κλικ στη φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

Ἐτελέσθησαν τὰ θυρανοίξια στὸν νεόδμητο Ἱερὸ Ναὸ τοῦ Ὁσίου Ἀντωνίου τοῦ Μεγάλου στὰ Κρύα Ἰτεῶν

Ἐτελέσθησαν τὰ θυρανοίξια στὸν νεόδμητο Ἱερὸ Ναὸ τοῦ Ὁσίου Ἀντωνίου τοῦ Μεγάλου στὰ Κρύα Ἰτεῶν
Καντε κλικ στη φωτογραφία για να εμφανισθεί το θέμα

"Ο ΧΟΡΟΣ ΤΟΥ ΖΑΛΟΓΓΟΥ" - θεατρική παράσταση Νεανικών Ομάδων (video)

"Ο ΧΟΡΟΣ ΤΟΥ ΖΑΛΟΓΓΟΥ" - θεατρική παράσταση Νεανικών Ομάδων (video)
Καντε κλικ στη φωτογραφία για να δείτε το Video

«Πατρο-Κοσμάς ο πρόδρομος του ΄21» - θεατρική παράσταση Νεανικών Ομάδων (video)

«Πατρο-Κοσμάς ο πρόδρομος του ΄21» - θεατρική παράσταση Νεανικών Ομάδων (video)
Καντε κλικ στη φωτογραφία για να δείτε το Video

Τυπικό σωτηρίου έτους 2019

Τυπικό σωτηρίου έτους 2019
Καντε κλικ επάνω και ενημερωθείτε για τις ακολουθίες της κάθε ημέρας